Vekesdyret: Papio anubis

Internettilgong er litt av ein bøyg i Uganda. Difor kjem vekesdyret for førre veke først i dag. Eg kan ikkje anna enn å beklaga primat-sentrismen som har prega bloggen i det siste, men sjølv om eg ser mykje spanande her er det ganske avgrensa kva eg både kan ta gode bilete av og skriva fornuftige ting om. 

Bavianar - slekta Papio - er ei lita gruppe afrikanske apar som lever i relativt ope landskap. Dei vert som regel klassifisert anten som fem ulike artar eller ein art med mange variantar, avhengig av kva slags artsomgrep ein føretrekk (Zinner et al. 2009). Den vidast utbreidde forma er olivenbavianen, Papio anubis (Lesson, 1827), som førekjem i 25 ulike land, inkludert Uganda (Cawton Lang 2006).

Det er ganske stort overlapp mellom bavianane og menneska sitt kosthald, sannsynlegvis sidan me begge er primatar som evolverte i savannemiljø i løpet av dei siste fire millionar åra (Zinner et al. 2009). Dei lokale baviangruppene ved feltstasjonen her i Budongo er difor viktige konkurrentar for føde - skadedyr som nyttar ein kvar mogleik dei får til å plyndra matforsyningane våre. Me er såleis veldig påpasselege med å legga slåer for dørene her - sjølv om bavianar kan opna lukka dører, har dei foreløpig ikkje den teknologiske innsikta til å opna ein enkel lås.

Referansar:

Cawton Lang, K.A. (2006). Primate Factsheets: Olive baboon (Papio anubis) Taxonomy, Morphology, & Ecology . Tilgjengeleg frå http://pin.primate.wisc.edu/factsheets/entry/olive_baboon. Vitja 3. juli 2010
Zinner, D., Groeneweld, L.F., Keller, C & Roos, C. (2009). Mitochondrial phylogeography of baboons (Papio spp.) – Indication for introgressive hybridization? BMC Evolutionary Biology, 9, 93

Vekesdyret: Cercopithecus aethiops eller Chlorocebus spp

Cercopithecus aethiops (L., 1958) eller Chlorocebus sp.?

 No som eg er i Uganda kan "vekesdyret"-spalta by på problem. For det første er mesteparten av faunaen her ny for meg - det er vanskeleg å finna ut kva dyra på bileta heiter (om dei i det heile teke har namn). Ei skral internettlinje og manglande tilgong til dei store tidsskriftdatabasane gjer det dessutan vanskelegare for meg å følgja min vante skrivestil med veldokumenterte påstandar og påfølgande feit referanseliste. Dette vil ha konsekvensar - t.d. vert det nok presentert langt fleire vertebratar.

Vekesdyret denne veka er ei vervetape eller grønmarekatt; savanne-levande marekattar (tribus Cercopithecini) som finst over mesteparten av Afrika utanom ørkenar og dei store regnskogane. Tradisjonelt er desse dyra kjende som Cercopithecus aethiops (L., 1758), men det kan godt vera ei overforenkling å rekna dei som berre ein einskild art (Cawton Lang 2006). For tida vert dei oftast klassifisert som minst seks artar i slekta Chlorocebus Gray, 1870 (Wilson & Reeder 2005); kor Ch. tantalus og Ch. pygeruthrus finst i Uganda. Det er ganske klart at gruppa treng vidare revisjon, og kanskje kan omfatta fleire ubeskrivne artar og underartar (Cawton Lang 2006, Enstam & Isbell 2007).

Mange bestandar av fleire ulike Chlorocebus-artar har vorte godt studerte, og dei synest å vera særs tilpassingsdyktige dyr (Kavanagh 1980). Dei er altetarar som har både frukt, blad, blomar, knoppar, små virvellause dyr og egg på menyen (Struhsaker 1967, Enstam & Isbell 2007), og kan vera skadedyr i landbruket gjennom at flokkar plyndrar plantasjar og hagar (Saj et al. 2001). Det eksisterar ein del variasjonar i levesett mellom ulike populasjonar; t.d. i gruppestorleik, tidsbruk, territoriestorleik og liknande (Struhsaker 1967, Willems & Hill 2009). Desse variasjonane kan vera kopla til geografi - ulike miljøtilhøve førar til ulik åtferdsrespons (Willems & Hill 2009) - eller dei kan visa seg som individuelle skilnadar mellom populasjonar i same område (Struhsaker 1967). Etter det eg veit er det ikkje gjort komparative studium om dei ulike artane har ulik åtferd - minn meg på at eg må leita etter dette når eg får tilgong på gode biblioteksressursar igjen.

Ei ape i vindauget

Det var tidlegare ein heil flokk av vervetaper på campus på Makere-universitetet. Sidan dei stal mat og trakasserte born, vart det satt ut gift, og dei aller fleste døydde. Eksemplaret på biletet er ein einskild hann som overlevde - ifølgje kjøkkenpersonalet fordi han alltid inspiserar maten nøye før han et. Eg hadde stor moro av måten han tigga på - det byrja med overdriven geisping, og då ikkje det bar frukt såg han seg nøydd til å blotta sin djupt raude, erigerte apepenis. Mitt følge for dagen hadde på si side moro av meg.

I morgon på denne tida er eg i Budongo.

Referansar:
Cawton Lang, K. A. (2006) Primate Factsheets: Vervet (Chlorocebus) Taxonomy, Morphology and Ecology. Tilgjengeleg frå http://pin.primate.wisc.edu/factsheets/entry/vervet. Vitja 22. juni 2010
Enstam, K.L. & Isbell, L.A. (2007). The Guenons (Genus Cercopithecus) and Their Allies. s. 252-274 i Campbell, C.J., Fuentes, A., MacKinnon, K.C., Panger, M. & Bearder, S.K. (red.) Primates in perspective. Oxford: Oxford University Press
Kavanagh, M. (1980). Invasion of the Forest by an African Savannah Monkey: Behavioural Adaptations. Behaviour, 73 (3/4), 238-260
Saj, T.L., Sicotte, P & Paterson, J.D. (2001). The conflict between vervet monkeys and farmers at the forest edge in Entebbe, Uganda. African Journal of Ecology, 39, 195-199
Struhsaker, T.T. (1967) Ecology of vervet monkeys (Cercopithecus aethiops) in the Masai-Amboseli game reserve, Kenya. Ecology, 48, 891-904
Willems, E.P. & Hill, R.A. (2009). A critical assessment of two species distribution models: a case study of the vervet monkey (Cercopithecus aethiops). Journal of Biogeography, 36, 2300-2312