Spermophilus: Slangejegarar med grove namn

Europeisk sisel, Spermophilus citellus (L., 1766)

Ekorn (familien Sciuridae) er stilige dyr, som eg allereie har vore inne på. Med dagens innlegg startar eg ein ganske sporadisk serie om mangfaldet deira, kor eg går gjennom ekornfamilien klad for klad etter innfallsmetoden. Den første ekorngruppa eg vil presentera kallast normalt siselar på norsk, men vert vitskapleg omtala ved slektsnamnet Spermophilus. 

Om dette høyrast i overkant grovt ut, kan eg trøysta dykk med at det i utgongspunktet nok ikkje var meint slik - sisteleddet philus tyder riktignok "ven/elskar" på gresk, men sperma er i denne samanhengen brukt i tydinga "frø". Med andre ord snakkar me her om fødeval heller enn om seksuelle preferansar.

Spermophilus var lenge med sine over 40 artar mellom dei større pattedyrslektene. Nyare forsking har derimot vist at mange av dei tradisjonelle Spermophilus-artane var nærare i slekt med præriehundar Cynomys og murmeldyr Marmota; og slekta har difor vorte delt opp i totalt ni slekter. Slik zoologar definerar Spermophilus i dag tel slekta 14 artar; alle frå Eurasia (Steppan et al. 2004, Helgen et al. 2009).

Ictidomys tridecemlineatus (Mitchill, 1821)

Spermophilus-gruppa av slekter er ikkje berre mangfaldig når det gjeld artsrikdom - ho viser òg betydeleg variasjon når det gjeld habitatval. Riktignok er alle artane bakkelevande, men ein kan finna artar frå høg-Arktis til Mellom-Amerika; frå knusktørre ørkenar til våte præriesumpar. Nokre av artane er viktige nøkkelartar i økosystema dei lever i: Urocitellus canus (Merriam, 1898) er t.d. eit nyttedyr for mange av plantane i habitatet sitt i Nordvest-USA. Hola ekornet grev er nemleg viktige for å få luft ned i jordsmonnet (Russell Cole & Wilson 2009).

Ekorn er som regel rekna som planteetarar, men trass i namnet er det ikkje berre frø dei et i Spermophilus-gruppa. U. canus et mykje skot, knoppar og grøne blad, men er òg ein ivrig konsument av sikadar og andre insekt (Russell Cole & Wilson). Ictidomys tridecemlineatus (Mitchill, 1821) har vorte observert i det han jakta på og åt ein slange (Wistrand 1972).

Referansar:
Helgen, K.M., Russell Cole, F., Helgen, L.E. & Wilson, D.E. 2009. Generic revision in the Holarctic ground squirrel genus Spermophilus. Journal of Mammalogy, 90, 290-305.
Russell Cole, F. & Wilson, D.E. 2009. Urocitellus canus (Rodentia: Sciuridae). Mammalian Species, 834, 1-8.
Steppan, S.J., Storz, B.L. & Hoffmann, R.S. 2004. Nuclear DNA phylogeny of the squirrels (Mammalia: Rodentia) and the evolution of arboreality from c-myc and RAG1. Molecular phylogenetics and evolution, 30, 703-719
Wistrand, H.E. 1972. Predation on a snake by Spermophilus tridecemlineatus. American Midland Naturalist, 88, 511

Vekesdyret: Sciurus carolinensis

Gråekorn, Sciurus carolinensis, i England. Frå wikipedia.

Ekornfamilien omfattar nesten 300 artar og er mellom dei best studerte gnagargruppene, både taksonomisk, morfologisk og i høve til åtferd (Steppan et al. 2003). I Noreg kjenner me dei hovudsakleg gjennom det raude ekornet Sciurus vulgaris L., 1758, som er det vidast utbreidde ekornet i Europa (Engelstad 1990). I tillegg til denne arten finst det to andre Sciurus-artar i verdsdelen vår: S. anomalus Guldenstaedt, 1785 finst i Tyrkia og på dei greske øyene, og den opphavleg nord-amerikanske S. carolinensis Gmelin, 1788 er sett ut i Italia og dei britiske øyer (Engelstad 1990, Bogdanowicz 2004).

S. carolinensis, som ofte kallast gråekorn på norsk, er særleg knytt til lauvskog. Arten er både lysare på farge og større enn det raude ekornet, og har vist seg å vera ein aggressiv konkurrent til S. vulgaris der dei to artane finst saman. Unnataket er i barskog, der S. carolinensis ser ut til å vera meir utsatt for predatorar (Kenward et al. 1998).

Referansar:
Bogdanowicz, W. 2004. Fauna Europaea: Mammalia. Tilgjengeleg frå http://www.faunaeur.org [vitja 10.10 2010].
Engelstad, F. 1990. Ekornet. ss. 80-96 i Semb-Johansson, A. & Frislid, R. Norges Dyr. Pattedyrene 3. Oslo: Cappelen
Kenward, R., Hodder, K., Rose, R., Walls, C., Parish, T., Holm, J., Morris, P., Walls, S. and Doyle, F. 1998. Comparative demography of red squirrels (Sciurus vulgaris) and grey squirrels (Sciurus carolinensis) in deciduous and conifer woodland. Journal of Zoology, 244, 7–21
Steppan, S.J., Storz, B.L. & Hoffmann, R.S. 2003. Nuclear DNA phylogeny of the squirrels (Mammalia: Rodentia) and the evolution of arboreality from c-myc and RAG1. Molecular Phylogenetics and Evolution, 30, 703-719

Masturberande ekorn

Kvifor er hannar av det Sør-Afrikanske ekornet Xenus inauris så ivrige til å tilfredsstilla seg sjølv seksuelt? Not Exactly Rocket Science har svaret.